آموزش تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

آموزش تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

آموزش تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

آموزش تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر 700 500 دکتر علی ناصرحجتی

آموزش تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

مقالات  دکتر علی ناصر حجتی  1400 دی ۲۰ مدل تجزیه و تحلیل نیروهای پنجگانه رقابتی پورتر اولین بار توسط “مایکل ای پورتر”، استاد دانشکده بازرگانی دانشگاه هاروارد، در هاروارد بیزینس ریویو در سال ۱۹۷۹ معرفی شد.

مدل تجزیه و تحلیل نیروهای پنجگانه رقابتی پورتر اولین بار توسط “مایکل ای پورتر”، استاد دانشکده بازرگانی دانشگاه هاروارد، در هاروارد بیزینس ریویو در سال ۱۹۷۹ معرفی شد.

این مقاله، درک شرکت ها، سازمان ها و حتی کشورها را نسبت به مفهوم استراتژی عوض کرد. هاروارد بیزینس ریویو، این مقاله را جزء ۱۰ مقاله تأثیرگذار نشریه خود انتخاب کرده است.

شرکت ها می توانند با استفاده از تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر به موارد زیر دست یابند:

  • ارزیابی جذابیت های موجود در صنعت خود
  • ارزیابی نحوه تأثیرگذاری ترندهای فعلی بر رقابت موجود در صنعت
  • باید در چه صنایعی رقابت نمایند
  • چگونه می توانند به موفقیت دست‌یابند

تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر، ابزار استراتژیکی است که به جای ارائه یک تکنیک تجاری، نمای جامع و دقیقی را به شما عرضه می کند.

شما می توانید با کمک این ابزار استراتژیک، نقاط قوت موجود در بازار را بررسی نمایید.

در واقع پنج نیروی رقابتی پورتر با نگاه کردن به کل بخش های بازار و بررسی فعالیت رقبای دیگر (به جای تمرکز صرف بر خود کسب و کار)، عملکرد فوق العاده ای دارد.

مدل پنج نیروی رقابتی پورتر چیست؟

این مدل بر این اصل تکیه می کند: کلید کسب مزیت رقابتی در “۱) سودآوری شاخه و صنعتی که شرکت در آن قرار گرفته و ۲) موقعیت رقابتی شرکت در آن صنعت” است.

بنابراین طراحان استراتژی موظفند تا با تجزیه و تحلیل پنج فاکتور شامل تأمین کنندگان، خریداران، رقبای فعلی، محصولات جایگزین و شرکت های بالقوه، صنعتی را انتخاب کنند که به طور بالقوه بسیار سودآور باشد.

سپس شرکت ها باید با توجه به قدرت خود و همچنین پنج نیروی رقابتی، یکی از سه استراتژی کم هزینه بودن، کاهش تولید یا استقرار در مرکز را به عنوان استراتژی رقابتی خود انتخاب نمایند.

این مدل، تأثیر بسیار عمیقی بر تدوین استراتژی های یک شرکت می گذارد. زمانی که از پنج نیروی رقابتی پورتر در استراتژی های خود استفاده می کنید می توانید محیط رقابتی مشتری را به شیوه مؤثری تحلیل کنید.

دامنه کاربرد این مدل بسیار گسترده است و از تولید اولیه تا تمامی بخش های یک شرکت مانند خدمات مالی، فناوری های پیشرفته و غیره را پوشش می دهد.

مدل پنج نیروی رقابتی پورتر، فاکتورهای مختلف و زیادی را گردهم می آورد تا شرکت ها بتوانند چشم اندازهای رقابتی موجود در صنعت را به شیوه بهتری تجزیه و تحلیل نمایند.

پنج نیروی رقابتی پورتر شامل موارد زیر هستند:

  • قدرت چانه زنی تأمین کنندگان
  • قدرت چانه زنی خریداران
  • تهدیدهای ورود رقبای جدید
  • تهدید محصولات جایگزین
  • رقابت با رقبای فعلی (قدرت رقبای فعلی)

۱.قدرت چانه زنی تأمین کنندگان

زمانی که عناصر ورودی ارائه شده توسط تأمین کننده، بخش بزرگی از هزینه ای را تشکیل دهد که خریدار باید پرداخت کند، قدرت چانه زنی تأمین کننده افزایش می یابد.

به طور کلی، تأمین کنندگانی که دارای شرایط زیر باشند، قدرت زیادی در چانه زنی خواهند داشت:

  • آن تأمین‌کنندگانی که دارای موقعیت نسبتا پایداری در بازار هستند و گرفتار رقابت شدیدی در بازار نیستند.
  • محصولات تأمین کننده دارای ویژگی های خاصی باشند، تبدیل خریداران دشوار باشد یا آن که هزینه های تبدیل بسیار زیاد باشند.
  • تأمین کننده بتواند یکپارچه سازی در آینده را تسهیل بخشد؛ در غیر این صورت، او هزینه های مازادی را بر فرآیند تولید تحمیل خواهد کرد.

۲. قدرت چانه زنی خریداران

معمولا خریداران از طریق توانایی خود در کاهش قیمت ها و همچنین انتظار دریافت محصول و خدمات باکیفیت، بر سودآوری شرکت ها تأثیر می گذارند.

خریدارانی که دارای یکی از ویژگی های زیر باشند، توانایی بالایی در چانه زنی خواهند داشت:

  • تعداد خریداران کم است و هر کدام از خریداران موجود نیز، درصد بالایی از فروش را به خود اختصاص داده است.
  • صنعتی که در آن فعالیت می کنید شامل خرده فروشان کوچک زیادی باشد.
  • خریداران بتوانند محصولات مشابه با محصول شما را از فروشندگان دیگری نیز خریداری کنند.

تأمین کنندگان، یکپارچگی رو به جلو را تسهیل می بخشند در حالی که یکپارچگی رو به عقب، برای خریداران دشوار می باشد.

۳. تهدیدهای ورود رقبای جدید

تازه واردان علاوه بر آن که ظرفیت های تولید و منابع جدیدی را به صنعت شما می افزایند، به دنبال آن هستند که جایگاه سایر شرکت هایی که از قبل در آن صنعت بوده اند را تسخیر نمایند.

آن ها برای رسیدن به این هدف باید با شرکت های موجود در آن صنعت بر سر سهم بازار و منابع موجود، رقابت نمایند.

این اتفاق باعث کاهش سودآوری شرکت های دیگر می شود و حتی در مواقعی، وجود آن ها در معرض خطر قرار می گیرد.

شدت تهدید رقبای جدید به دو عامل بستگی دارد: ۱) میزان موانع موجود برای ورود به مناطق جدید ۲) پاسخ شرکت های موجود به رقبای جدید.

موانع ورود شامل موارد زیر هستند:

مزیت مقیاس یا صرفه جویی ناشی از مقیاس

با گسترش یک کسب و کار، هر چه کم ترین میزان مزیت مقیاس، بیشتر باشد، موانع ورود بیشتر خواهند بود.

درجه تمایز

تارگتینگ منحصر به فرد محصولات و خدمات (با توجه به نیازهای مشتری) را تمایز می گویند. هر چه این تمایز بیشتر باشد، موانع ورود بیشتر خواهند بود.

هزینه تبدیل

هزینه تبدیل مشتری یا خریدار شامل آن هزینه اضافی است که یک مشتری باید برای تغییر تأمین کننده، بپردازد.

موانع فنی

شامل فناوری های پیشین، فناوری های جدید و منحنی یادگیری است.

کنترل کانال های فروش

کانال های توزیعی که توسط خود شرکت ساخته شده‌اند، مشارکت های مناسب، شهرت، برندها و غیره.

سیاست و قانون

سیاست های دولت معمولا از صنایع خاصی مانند صنعت مالی، پشتیبانی می کنند.

۴. تهدید محصولات جایگزین

دو شرکتی که در دو صنعت مختلف فعالیت می کنند ممکن است محصولات رقابتی تولید نمایند. دلیل این موضوع آن است که احتمال دارد محصولات آن ها تبدیل به محصولات جایگزین بشود.

در صورت وجود محصولات جایگزین، افزایش قیمت فروش و سودآوری بیشتر، دشوار خواهد بود.

در صورت نفوذ محصولات جایگزین به بازار، شرکت ها باید ۱) کیفیت محصولات خود را افزایش دهند ۲) قیمت محصولات را کاهش دهند.

شدت رقابت تولیدکنندگان محصولات جایگزین، تحت تأثیر هزینه تبدیل خریداران محصول قرار دارد.

۵. رقابت با رقبای فعلی

اکثر شرکت های موجود در یک صنعت، ارتباط نزدیکی با منافع یکدیگر دارند.

در واقع یکی از استراتژی های شرکت ها آن است که بتوانند میزان رقابتی بودن خود را نسبت به سایر رقبای موجود در آن صنعت افزایش دهند.

تقابل های مختلفی میان شرکت های موجود در یک صنعت رخ می دهند. اکثر این تقابل ها، خود را در قیمت ها، تبلیغات، معرفی محصول و خدمات پس از فروش، نشان می دهند.

ویژگی های ابزار پنج نیروی رقابتی پورتر

پنج نیروی رقابتی پورتر ابزارهای لازم برای تجزیه و تحلیل آن صنعتی که شرکت در آن قرار گرفته است را فراهم می کنند.

همچنین این نیروها به شرکت ها کمک می کنند تا درک بهتری از محیط رقابتی داشته باشند.

شرکت ها می‌توانند با استفاده از پنج نیروی رقابتی پورتر، استراتژی را تدوین کنند که برای موقعیت رقابتی آن ها مفید واقع شود.

به طور کلی، این مدل دارای ویژگی های زیر است:

  • رقابت محور
  • بررسی صنایع موجود
  • توجه به پتانسیل های سودآور موجود در صنعت

چگونه باید از مدل پنج نیروی رقابتی پورتر استفاده کنیم؟

مدل تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر، ابزار قدرتمندی می باشد که به شرکت ها کمک می کند تا بتوانند تجزیه و تحلیل های محیطی (مخصوصا آنالیز صنعت) را به خوبی انجام دهند.

اما این، تمامی استراتژی شرکت ها نمی باشد. سازمان هایی که از این مدل استفاده می کنند باید هم از نظر داخلی و هم از نظر خارجی، متعادل شوند.

  • براساس این مدل، میزان تطابق منابع شرکت با صنعت مورد بررسی قرار می گیرد. زمانی که رقابت شدیدی در بازار صورت گیرد، هر سازمانی ممکن است برای ورود به مناطق جدید ریسک کند. در این حالت و به منظور استفاده از چنین فرصت هایی، شرکت ها موظفند تا به قابلیت ها و مزایای اصلی خود توجه نمایند.
  • مدل پنج نیروی رقابتی پورتر، ترندهای بازار و میزان انعطاف پذیری استراتژیک آن ها را بررسی می کند. هیچ بازار انعطاف ناپذیری وجود ندارد. همچنین استراتژی وجود ندارد که بتوان یک بار برای همیشه از آن استفاده کرد. در واقع تدوین استراتژی، فرآیند پویایی از ارزیابی بازخوردها و اصلاح مداوم می باشد. نیاز است تا همواره درجه خاصی از انعطاف پذیری را در استراتژی های خود لحاظ نمایید.
  • نقش افراد شرکت، روز به روز مهم‌تر می شود. امروزه الهام بخشیدن به کارمندان و کارکنان، یکی از مهم ترین عوامل توسعه پایدار شرکت ها است. همین موضوع باعث شده تا نحوه طراحی سیستم های حاوی مکانیزم تشویق مؤثر و متنوع در سطوح مختلف شرکت، از اهمیت بالایی برخوردار باشد.

مثالی از تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر

۱. تهدیدهای رقبای جدید

  • هزینه تغییر مشتری پایین
  • عدم نیاز به تجربه بالا
  • کم بودن موانع ورود
  • کم هزینه بودن تحقیق و توسعه
  • کم بودن وفاداری مشتری برای شرکت هایی که تثبیت نشده اند باعث می شود تا مشتری به راحتی از محصولات رقبای جدید و جایگزین استفاده کند.
  • افزایش قدرت چانه زنی تأمین کنندگان

۲. رقابت

  • رقابت بالا. ۸۳ درصد سهم بازار، برای ۵ درصد شرکت های موجود در بازار است.
  • رقابت شدید میان شرکت های آنلاین و آفلاین
  • هزینه بالای تبلیغات
  • وفاداری زیاد مشتریان به شرکت های تثبیت شده
  • اکثر رقبا دارای پشتیبانی مالی مناسبی می باشند.
  • برخی از شرکت ها از حمایت های دولتی برخوردار هستند.

۳. قدرت تامین کنندگان

  • کل صنعت به یک یا دو تأمین کننده، وابسته است.
  • رقابت کمی میان تأمین کنندگان وجود دارد.

۴. تهدید محصولات جایگزین

  • تعداد زیادی از خدمات جایگزین در بازار وجود دارند و حتی برخی از آن ها ارزان تر می باشند.

۵. قدرت خریدار

  • خریداران نسبت به تغییرات قیمت، حساس می باشند.
  • خریداران، تمایلی به خرج کردن زیاد ندارند.
  • خریداران می توانند دو محصول جایگزین را به راحتی در اینترنت با یکدیگر مقایسه نمایند.

انجام تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر در ویژوال پارادایم (Visual Paradigm)

در زیر به بررسی نحوه‌ی انجام تجزیه و تحلیل پنج نیروی رقابتی پورتر در ویژوال پارادایم می پردازیم.

۱. از منوی اصلی، وارد بخش Diagram و سپس New شوید.

۲. گزینه Five Force Analysis را انتخاب کنید.

۳. می‌توانید یا از یک نمودار خالی یا آن که از الگوهای موجود استفاده نمایید. بیایید از یک نمودار خالی استفاده نماییم. ابتدا بر Blank و سپس بر Next کلیک کنید.

۴. نام مدل تجزیه و تحلیل نیروهای رقابتی را وارد کرده و سپس بر Ok کلیک کنید.

۵. بر شکل نمودار پنج نیروی رقابتی کلیک کرده و آن را وارد نمودار کنید.

۶. روی شکلی که نمایش داده شده کلیک کنید تا صفحه محتوا یا Content ظاهر شود.

۷. محتوای مورد نظر خود را برای هر کدام از نیروهای پورتر وارد نمایید. (محتوای مثال زیر، درباره شرکت InfoArt است).

در انتها، یک تجزیه و تحلیل کامل، مشابه با تصویر زیر را به دست خواهید آورد: